Ong có lẽ là loài côn trùng “bậc thầy” trong nghệ thuật xây tổ. Ngoại trừ Nam Cực, loài côn trùng nhỏ bé được tìm thấy ở khắp các lục địa, trong môi trường

sống có cây hoa thụ phấn nhờ côn trùng.

15.000 năm trước đã có những tài liệu cho thấy con người có hoạt động lấy mật ong rừng và những bình mật còn được tìm thấy trong lăng mộ của các pharaoh Ai Cập như Tutankhamen. Có rất nhiều điều tò mò và thú vị về những chú ong cần mẫn này, nhưng điều khiến các nhà nghiên cứu liên tục ấn tượng chính là cách tổ chức tổ ong của chúng – thực sự là những thành phố đông dân với kết cấu hợp lý khiến bất kỳ nhà quy hoạch đô thị nào cũng phải “ngả mũ”!

Nguồn: Dr. Tim Heard, Sugarbag Bees (www.sugarbag.net)

Xã hội loài ong rất phức tạp nhưng có trật tự, được chia thành từng nhóm có thứ bậc. Trong số những con cái, có ong chúa – lớn hơn nhiều so với những con khác và chịu trách nhiệm đẻ trứng. Ngoài ra còn có ong thợ, tự phân chia để thực hiện các chức năng khác trong tổ như kiếm ăn, tích trữ thức ăn, bảo vệ và làm sạch tổ.

Ong đực trong đàn được coi như những máy bay không người lái, với số lượng ít hơn có chức năng thụ tinh cho ong chúa. Tổ chức này có sự khác biệt nhỏ giữa các loài. Ví dụ loài ong Mirim Droriana, phổ biến ở Brazil, luôn nuôi giữ một con ong chúa (chưa được thụ tinh), sẵn sàng thực hiện chức năng của nó trong trường hợp ong chúa chính chết.

Kỹ thuật xây tổ của loài ong

Khi tiếp cận các cấu trúc vật lý của tổ ong, sự đa dạng của các loại xây dựng cũng rất lớn và có cách thiết kế tổ khác nhau. Trong khi loài Apis Melifera dự trữ mật ong trong những chiếc lỗ lục giác truyền thống thì có những loài lại tạo ra những tòa nhà chọc trời làm tổ. Ví dụ như loài Tetragonula carbonaria của Úc – một loài ong không có ngòi và nổi tiếng phòng vệ một cách đáng sợ. Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa là những chiếc tổ xây nên không có cơ chế bảo vệ. Khi kiến trúc bên trong tổ ong được xây dựng, những loài bọ cánh cứng hay côn trùng xâm nhập vào tổ sẽ sớm bị lạc trong mê cung và bị chết trong hỗn hợp sáp, bùn và nhựa thực vật.

– Nguồn: BigBlueStudio (Shutterstock). ImageApis Melifera

Làm cách nào mà những con ong này có thể xây tổ một cách “điệu nghệ” mà không cần tới bản vẽ? 

Các nhà khoa học đã quan sát nhiều cấu trúc tổ ong khác nhau theo không gian ba chiều để có thể phân loại thành mô hình mục tiêu và xoắn ốc. Và điều bất ngờ, cấu trúc bên trong tổ ong này có thể cao tới 20 tầng. Điều khiến các nhà nghiên cứu đau đầu là làm thế nào những chú ong thợ này biết cấu trúc để làm theo, làm thế nào để chúng biết vị trí để xây dựng ô tiếp theo và kích thước chính xác nào cần tuân theo mà không cần tới bản vẽ thiết kế, dự án hay kế hoạch nào?